Nhiều chủ đầu tư nhà máy đang trong tâm lý “chờ”: chờ chính sách rõ hơn rồi mới quyết quy mô hệ thống áp mái, chờ hướng dẫn giá rồi mới tính đến BESS. Tâm lý này không sai, nhưng nó đang bỏ qua một văn bản vừa được ban hành có thể thay đổi hẳn phép tính đầu tư trong 5 năm tới: Quyết định 768/QĐ-TTg điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, ban hành năm 2026.

Vì sao phải điều chỉnh Quy hoạch điện VIII chỉ sau 5 năm?

Quy hoạch điện VIII gốc được xây dựng trên dự báo phụ tải của giai đoạn 2021. Đến 2026, bức tranh phụ tải đã khác hẳn: trung tâm dữ liệu quy mô lớn, công nghiệp bán dẫn, điện khí hóa giao thông và tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đều là những phụ tải mới, vận hành gần như 24/7 và đòi hỏi độ tin cậy cung cấp điện cao hơn nhiều so với dự báo cũ. Đây là lý do trực tiếp khiến Thủ tướng phải phê duyệt điều chỉnh quy hoạch, thay vì chờ đến kỳ rà soát định kỳ tiếp theo.

Điểm đáng chú ý cho doanh nghiệp sản xuất: cách tiếp cận quy hoạch đã đổi. Quy hoạch điện VIII gốc xây dựng nguồn điện chủ yếu “theo tiềm năng” (vùng nào nắng tốt, gió tốt thì quy hoạch nguồn ở đó). Bản điều chỉnh chuyển sang xây dựng “theo nhu cầu phụ tải” – nghĩa là nơi nào có nhà máy, khu công nghiệp tiêu thụ điện lớn sẽ được ưu tiên bố trí nguồn và lưới tương ứng. Đây là tín hiệu tốt cho các nhà máy FDI đang vận hành tại các khu công nghiệp tập trung.

Điện mặt trời được giao vai trò gì trong kịch bản điều chỉnh?

Theo Quyết định 768/QĐ-TTg, mục tiêu tổng công suất nguồn điện cả nước đến 2030 được nâng lên 183.291 – 236.363 MW (công suất cực đại 89.655 – 99.934 MW). Riêng điện mặt trời được giao mục tiêu 46.459 – 73.416 MW vào 2030, và tăng lên 293.088 – 295.646 MW vào 2050 – tức điện mặt trời được xác định trở thành một trụ cột của hệ thống điện về dài hạn, không còn là nguồn “bổ sung” như giai đoạn trước.

Một chỉ tiêu cụ thể khác đáng để nhà máy có mặt bằng mái lớn lưu tâm: định hướng đến 2030, 50% tòa nhà công sở và nhà dân sẽ lắp đặt điện mặt trời mái nhà. Nhà máy sản xuất không nằm trong nhóm “công sở – nhà dân” này, nhưng chỉ tiêu này cho thấy rõ quan điểm chính sách: áp mái không còn là lựa chọn tự nguyện của từng doanh nghiệp, mà đang được xem là một phần hạ tầng năng lượng quốc gia cần nhân rộng nhanh.

4 định hướng tác động trực tiếp đến nhà máy đang có hoặc đang cân nhắc áp mái, BESS

Bản điều chỉnh không chỉ nâng số MW, mà còn nêu rõ 4 định hướng triển khai. Thứ nhất, đầu tư lưới 500kV/220kV phải đi trước một bước – tức Nhà nước nhìn nhận nút thắt lớn nhất của điện mặt trời không phải là công nghệ hay vốn, mà là năng lực giải tỏa công suất của lưới truyền tải. Với nhà máy đang cân nhắc quy mô hệ thống áp mái lớn hơn mức tự dùng, đây là cơ sở để kỳ vọng việc đấu nối bán điện dư sẽ thuận lợi hơn theo thời gian, thay vì bị nghẽn như một số khu vực hiện nay.

Thứ hai, BESS và thủy điện tích năng được xác định là hai công nghệ ưu tiên phát triển song hành với điện mặt trời, chứ không còn là phần “tùy chọn thêm”. Đây là cơ sở chính sách dài hạn củng cố cho việc nhà máy đầu tư BESS ngay trong giai đoạn này, dù khung giá chi tiết cho BESS kết hợp điện mặt trời tại nhà máy (thuộc phạm vi Thông tư 12/2025/TT-BCT) đến nay vẫn chưa được công bố đầy đủ như khung giá đã có cho BESS độc lập quy mô lớn.

Thứ ba, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) sẽ tiếp tục được hoàn thiện để giải quyết các vướng mắc hiện tại về thủ tục đấu nối, đo đếm và thanh toán. Hợp đồng DPPA đầu tiên đã được ký giữa Samsung Electronics Việt Nam và một nhà máy điện mặt trời tại Long An là minh chứng cơ chế này đang đi vào thực tế, không chỉ nằm trên văn bản.

Thứ tư, cách quy hoạch nguồn điện chuyển từ “theo tiềm năng bức xạ” sang “theo nhu cầu phụ tải” như đã nêu ở trên. Với nhà máy, điều này đồng nghĩa việc chủ động công bố kế hoạch mở rộng công suất tiêu thụ điện trong 3 – 5 năm tới (nếu có) sẽ giúp phần đấu nối, cấp phép cho hệ thống áp mái và BESS của mình được xem xét thuận lợi hơn trong quy hoạch vùng.

Vậy nhà máy nên đầu tư ngay, hay tiếp tục chờ?

Nói thẳng để quyết định nhanh: bản điều chỉnh Quy hoạch điện VIII là một khung mục tiêu vĩ mô, chưa phải văn bản hướng dẫn chi tiết đến từng dự án – nó không tự động làm hồ sơ đấu nối của nhà máy nhanh hơn ngay ngày mai. Hai điểm nghẽn cụ thể vẫn đang chờ hướng dẫn: Nghị định 243/2026 về room bán điện dư đến 50% chưa phân biệt rõ giá mua giữa hộ gia đình và doanh nghiệp sản xuất; còn khung giá cho BESS kết hợp điện mặt trời tại nhà máy (khác với BESS độc lập quy mô lớn) vẫn chưa được công bố đầy đủ. Đây là hai điều DOHA khuyến cáo khách hàng đừng vội mặc định theo số liệu của BESS độc lập hay của hộ gia đình khi tính toán phương án.

Nhưng điểm cốt lõi không thay đổi: định hướng chính sách dài hạn đã rất rõ và nhất quán qua nhiều văn bản liên tiếp trong năm 2026 – ưu tiên điện mặt trời, ưu tiên BESS, mở rộng DPPA, ưu tiên phụ tải công nghiệp. Nhà máy chờ đến khi mọi hướng dẫn chi tiết hoàn tất mới bắt đầu khảo sát thiết kế sẽ mất khoảng 6 – 12 tháng chuẩn bị so với nhà máy bắt đầu đánh giá hiện trạng mái, tải điện và phương án đấu nối ngay từ bây giờ – trong khi chính sách vẫn đang mở theo hướng thuận lợi hơn, không có dấu hiệu siết lại.

DOHA không thay chủ đầu tư quyết định thời điểm ký hợp đồng, nhưng có thể giúp nhà máy làm rõ phần việc tốn thời gian nhất trước khi quyết: khảo sát hiện trạng mái và tải điện, ước tính sơ bộ quy mô phù hợp cho cả áp mái và BESS, đối chiếu với các văn bản hướng dẫn mới nhất để tránh tính toán theo số liệu chưa đúng phạm vi áp dụng. Việc này không ràng buộc đầu tư, nhưng rút ngắn đáng kể thời gian ra quyết định khi hướng dẫn chi tiết được ban hành.

Quý khách có thể tham khảo thêm phân tích khung giá BESS theo Thông tư 62/2025 mà DOHA đã tổng hợp tại bài viết này, hoặc xem thêm năng lực triển khai dự án của DOHA tại trang dịch vụ và giới thiệu công ty.

Để đặt lịch khảo sát hiện trạng mái, tải điện và nhận đánh giá sơ bộ phương án áp mái – BESS phù hợp với định hướng quy hoạch mới (15 – 30 phút, không ràng buộc), vui lòng liên hệ Đồng Hành Group.