Giá điện sản xuất tăng đều mỗi năm, trong khi một hệ thống điện mặt trời áp mái quy mô nhà máy có thể cần vốn đầu tư lên đến hàng chục tỷ đồng — chưa kể rủi ro vận hành, bảo trì trong suốt vòng đời 20-25 năm của tấm pin và inverter. Không ít chủ đầu tư và giám đốc tài chính đứng trước cùng một câu hỏi: bỏ vốn tự làm, hay tìm một mô hình khác để giảm ngay hóa đơn điện mà không phải gánh rủi ro kỹ thuật? Hợp đồng mua bán điện PPA (Power Purchase Agreement) ra đời chính là để giải bài toán đó.

PPA điện mặt trời là gì?

PPA là hợp đồng dài hạn, trong đó một đơn vị phát triển dự án như Đồng Hành Group bỏ vốn đầu tư, thiết kế, thi công và vận hành hệ thống điện mặt trời ngay trên mái nhà máy hoặc kho xưởng của doanh nghiệp. Doanh nghiệp không cần chi một đồng vốn đầu tư ban đầu, chỉ ký cam kết mua lại sản lượng điện tạo ra theo mức giá đã thỏa thuận trong hợp đồng — thường thấp hơn giá mua từ EVN. Nói cách khác, PPA chuyển một khoản đầu tư tài sản cố định (CAPEX) thành chi phí vận hành hàng tháng (OPEX), và toàn bộ rủi ro kỹ thuật, vận hành, bảo trì thuộc về bên đầu tư hệ thống, không phải doanh nghiệp sử dụng điện.

Cần nói rõ ngay từ đầu để tránh hiểu lầm thường gặp: PPA không phải là “điện miễn phí”. Doanh nghiệp vẫn trả tiền điện hàng tháng như bình thường, chỉ khác là trả cho đơn vị đầu tư hệ thống thay vì EVN, ở mức giá được chiết khấu và cố định theo các điều khoản trong hợp đồng.

Vòng đời một hợp đồng PPA vận hành ra sao?

Ở giai đoạn đầu, đơn vị đầu tư khảo sát hiện trạng mái, phụ tải tiêu thụ và điều kiện đấu nối, sau đó bỏ vốn thiết kế và thi công toàn bộ hệ thống. Ngay khi hệ thống đi vào vận hành, doanh nghiệp bắt đầu mua điện với mức giá chiết khấu 15-25% so với biểu giá EVN hiện hành — mức chiết khấu cụ thể phụ thuộc quy mô hệ thống, đặc điểm phụ tải và điều kiện đấu nối của từng nhà máy, được thống nhất rõ trong hợp đồng trước khi ký, không áp dụng một con số chung cho mọi dự án.

Suốt thời gian hợp đồng, toàn bộ chi phí vận hành, bảo trì, bảo hiểm và thay thế thiết bị hỏng do bên đầu tư chịu trách nhiệm — doanh nghiệp không cần xây dựng đội ngũ kỹ thuật riêng để theo dõi hệ thống điện mặt trời. Sau 15-20 năm hợp đồng, toàn bộ hệ thống được bàn giao lại cho doanh nghiệp, và doanh nghiệp được tiếp tục sử dụng miễn phí thêm 5-10 năm còn lại trong tuổi thọ thiết kế của thiết bị. Về bản chất, khoản đầu tư ban đầu doanh nghiệp không phải bỏ ra vẫn tạo ra một tài sản thuộc sở hữu của doanh nghiệp khi hợp đồng kết thúc.

Vì sao mô hình này đáng để giám đốc tài chính cân nhắc?

Lợi ích rõ nhất của PPA nằm ở cấu trúc vốn: doanh nghiệp không cần huy động vốn đầu tư ban đầu, không ảnh hưởng đến hạn mức tín dụng hay kế hoạch vay vốn dành cho hoạt động sản xuất kinh doanh cốt lõi. Hóa đơn điện giảm ngay từ tháng đầu tiên hệ thống vận hành, thay vì phải chờ nhiều năm để hoàn vốn như khi tự đầu tư. Quan trọng không kém, toàn bộ rủi ro kỹ thuật trong suốt vòng đời dự án — hiệu suất tấm pin suy giảm theo thời gian, sự cố inverter, sự cố đấu nối lưới — thuộc về bên đầu tư, không phải doanh nghiệp sử dụng điện. Đây là lý do nhiều nhà máy có dòng vốn ưu tiên cho mở rộng sản xuất, thay vì đầu tư tài sản cố định ngoài ngành, lựa chọn PPA thay vì tự làm.

Khi nào nên chọn PPA, khi nào tự đầu tư hợp lý hơn?

PPA phù hợp nhất khi doanh nghiệp muốn giảm ngay chi phí điện nhưng dòng vốn đang được ưu tiên cho sản xuất, mở rộng nhà xưởng hoặc mua nguyên vật liệu; khi doanh nghiệp không có đội ngũ kỹ thuật chuyên trách để theo dõi vận hành hệ thống điện mặt trời; hoặc khi doanh nghiệp muốn chuyển giao toàn bộ rủi ro kỹ thuật dài hạn cho một đối tác chuyên nghiệp.

Ngược lại, tự đầu tư (CAPEX) sẽ tối ưu hơn nếu doanh nghiệp có sẵn dòng vốn nhàn rỗi, muốn sở hữu toàn bộ tài sản và hưởng trọn khoản tiết kiệm điện ngay từ năm đầu tiên, hoặc đang chuẩn bị niêm yết, huy động vốn, cần thể hiện tài sản cố định trên bảng cân đối kế toán. Đây là một quyết định về cấu trúc tài chính, không có phương án nào đúng tuyệt đối cho mọi doanh nghiệp — lựa chọn phụ thuộc vào khẩu vị rủi ro, mục tiêu ESG và kế hoạch sử dụng vốn của từng chủ đầu tư.

Phạm vi trách nhiệm của Đồng Hành Group trong một hợp đồng PPA

Khi triển khai theo mô hình PPA, Đồng Hành Group đảm nhận trọn gói: khảo sát hiện trạng mái và phụ tải tiêu thụ, thiết kế hệ thống, hoàn thiện các thủ tục pháp lý xây dựng và phòng cháy chữa cháy liên quan nếu cần, cung cấp thiết bị (tấm pin, inverter, kết cấu đỡ), thi công, thử nghiệm và đấu nối lưới, cùng toàn bộ công tác vận hành – bảo trì (O&M) và bảo hiểm công trình trong suốt thời hạn hợp đồng. Về phía doanh nghiệp, phần việc cần chuẩn bị chỉ gồm bố trí mặt bằng mái phù hợp và cam kết mua điện theo hợp đồng đã ký — không phát sinh thêm nghĩa vụ kỹ thuật nào khác.

Những điều khoản cần đọc kỹ trước khi đặt bút ký

Một hợp đồng PPA thường kéo dài 15-20 năm, vì vậy các điều khoản ít được chú ý ở thời điểm ký lại chính là những điều khoản ảnh hưởng lớn nhất về sau. Doanh nghiệp và bộ phận pháp chế nên rà soát kỹ: điều khoản điều chỉnh giá điện theo thời gian (escalation clause); điều khoản xử lý khi nhà máy thay đổi công suất tiêu thụ hoặc tạm ngừng hoạt động; điều khoản chấm dứt hợp đồng trước hạn và chi phí liên quan; điều khoản chuyển nhượng quyền và nghĩa vụ khi doanh nghiệp có kế hoạch mua bán – sáp nhập; và trách nhiệm bảo hiểm khi xảy ra thiên tai, hỏa hoạn. Đội ngũ pháp lý của Đồng Hành Group tham gia soạn thảo và giải trình các điều khoản này ngay từ giai đoạn đàm phán, để chủ đầu tư nắm rõ toàn bộ cam kết trước khi ký, không phát sinh tranh chấp về sau.

Một số câu hỏi chủ đầu tư thường đặt ra

PPA có thực sự là “điện miễn phí” không? Không. Doanh nghiệp vẫn trả tiền điện hàng tháng, chỉ khác là trả cho đơn vị đầu tư hệ thống ở mức giá chiết khấu so với EVN, thay vì trả trực tiếp cho EVN.

Trong thời gian hợp đồng, ai là chủ sở hữu hệ thống? Đơn vị đầu tư (Đồng Hành Group) sở hữu và chịu trách nhiệm vận hành toàn bộ hệ thống; doanh nghiệp chỉ mua điện theo sản lượng thực tế sử dụng.

Nếu nhà máy thay đổi công suất tiêu thụ thì sao? Đây là nội dung cần đàm phán rõ trong hợp đồng, thường đi kèm điều khoản về sản lượng cam kết tối thiểu — nên trao đổi trước với đội ngũ Đồng Hành Group để thiết kế điều khoản phù hợp với kế hoạch sản xuất dài hạn của doanh nghiệp.

Hết hạn hợp đồng, doanh nghiệp có phải trả thêm phí để nhận bàn giao hệ thống không? Theo chính sách hiện hành của Đồng Hành Group, hệ thống được bàn giao lại cho doanh nghiệp sau 15-20 năm hợp đồng và doanh nghiệp được sử dụng miễn phí thêm 5-10 năm; điều khoản bàn giao cụ thể được nêu rõ trong hợp đồng của từng dự án.

Bước tiếp theo

Mỗi nhà máy có đặc điểm phụ tải, diện tích mái và mục tiêu tài chính khác nhau, nên phương án PPA hay tự đầu tư phù hợp nhất cũng khác nhau theo từng trường hợp. Đội ngũ kỹ sư của Đồng Hành Group nhận khảo sát và tư vấn miễn phí 15-30 phút để tính toán phương án phù hợp cho nhà máy của bạn, xem chi tiết các gói dịch vụ tại trang Dịch vụ. Đặt lịch khảo sát ngay tại đây.