Sau mỗi mùa mưa bão ở miền Trung và các tỉnh ven biển, không hiếm trường hợp chủ đầu tư phát hiện hệ thống điện mặt trời áp mái của nhà máy bị tốc một phần mái, lật khung giá đỡ hoặc bung tấm pin — trong khi bản thân tấm pin vẫn còn nguyên trong thời hạn bảo hành 20-25 năm của nhà sản xuất. Vấn đề không nằm ở chất lượng pin, mà ở một hạng mục thường bị xem nhẹ khi so sánh giá chào thầu: hệ khung giá đỡ (mounting structure) và điểm neo vào kết cấu mái.

Trong phần lớn hồ sơ chào giá EPC, khung giá đỡ chỉ được mô tả vắn tắt bằng vài dòng “khung nhôm/thép, lắp đặt theo tiêu chuẩn hiện hành” — không nêu rõ tải trọng gió thiết kế, vật liệu, hay tiêu chuẩn kiểm định của hệ kẹp pin. Đây chính là khoảng trống mà chủ đầu tư nên yêu cầu làm rõ trước khi ký, vì khung giá đỡ hỏng đồng nghĩa với dừng phát điện, chi phí sửa chữa đột xuất và rủi ro mất an toàn cho con người, nhà xưởng bên dưới.

Vì sao khung giá đỡ ít được chú ý khi so giá chào thầu

Khi so sánh các gói thầu EPC, chủ đầu tư thường tập trung vào ba yếu tố dễ cân đong: công suất lắp đặt (kWp), hiệu suất tấm pin, và đơn giá trên mỗi kWp. Khung giá đỡ không xuất hiện trong phép so sánh này vì nó không tạo ra sản lượng điện trực tiếp — nhưng lại là hạng mục quyết định toàn bộ hệ thống có còn đứng vững hay không sau một cơn bão cấp 10-12 đổ bộ.

Hệ quả là một số nhà thầu tối ưu giá bằng cách giảm độ dày vật liệu khung, giảm số điểm neo vào mái, hoặc dùng chung một bộ thông số kết cấu cho mọi công trình bất kể công trình đó ở Đồng Nai hay ở Quảng Ngãi — hai khu vực có mức độ rủi ro gió bão khác nhau rõ rệt. Phần chênh lệch giá nhìn thấy ngay trên báo giá, còn rủi ro kết cấu chỉ lộ ra sau vài mùa mưa bão.

Tải trọng gió quyết định tuổi thọ khung, không phải độ dày tấm pin

Việt Nam được chia thành nhiều vùng gió theo tiêu chuẩn tải trọng và tác động hiện hành (TCVN 2737 và các bản cập nhật), trong đó khu vực ven biển miền Trung và Nam Trung Bộ — nơi bão thường đổ bộ trực tiếp — thuộc nhóm chịu tải trọng gió cao hơn đáng kể so với khu vực nội địa phía Nam ít bị ảnh hưởng bởi bão. Khung giá đỡ thiết kế đúng phải tính toán theo vận tốc gió cơ bản của đúng vị trí dự án, không phải một thông số trung bình áp dụng chung cho toàn quốc.

Ngoài vận tốc gió nền, hệ số khí động của mái (hệ số áp lực gió tác động lên bề mặt mái và tấm pin) cũng thay đổi theo độ dốc mái, độ cao công trình và vị trí lắp đặt (giữa mái hay sát biên mái — khu vực biên luôn chịu lực hút gió lớn hơn khu vực giữa mái). Một bộ khung tính đúng cho vị trí giữa mái nhưng áp dụng y nguyên ra sát biên mái là sai sót kỹ thuật phổ biến, và thường là điểm bị tốc pin đầu tiên khi có gió giật mạnh.

5 yêu cầu kỹ thuật nên đưa vào hợp đồng EPC trước khi ký

Năm điểm dưới đây không phải thông số “càng cao càng tốt” để đưa vào quảng cáo, mà là những câu hỏi cụ thể chủ đầu tư nên đặt ra với nhà thầu — và yêu cầu trả lời bằng số liệu, bản tính kết cấu hoặc chứng chỉ, không chỉ bằng lời cam kết chung.

1. Tải trọng gió thiết kế theo đúng vị trí công trình, không dùng thông số mặc định

Yêu cầu nhà thầu cung cấp bản tính kết cấu (structural calculation) nêu rõ vận tốc gió thiết kế và hệ số khí động áp dụng cho chính vị trí nhà máy — không phải một bản tính mẫu dùng lại cho mọi dự án. Đây là tài liệu kỹ thuật, không phải cam kết miệng, và nên được lưu cùng hồ sơ hoàn công để tham chiếu khi bảo hành hoặc khi bảo hiểm công trình yêu cầu.

2. Vật liệu khung và lớp bảo vệ chống ăn mòn phù hợp môi trường lắp đặt

Hai vật liệu phổ biến cho khung giá đỡ là nhôm hợp kim anod hóa và thép mạ kẽm nhúng nóng (hot-dip galvanized). Mỗi loại phù hợp với điều kiện khác nhau, và lựa chọn sai môi trường sẽ khiến khung ăn mòn nhanh hơn tuổi thọ thiết kế của hệ thống.

3. Điểm neo vào mái (roof penetration) — mắt xích yếu nhất của cả hệ khung

Phần lớn sự cố tốc mái không bắt đầu từ khung bị gãy, mà từ điểm neo khung vào kết cấu mái bị bung trước — do số lượng điểm neo không đủ, khoảng cách điểm neo quá thưa, hoặc neo vào vị trí xà gồ không đủ khả năng chịu lực. Chủ đầu tư nên yêu cầu nhà thầu trình bày rõ mật độ điểm neo theo từng khu vực mái (đặc biệt khu vực biên và góc mái — nơi chịu lực hút gió lớn nhất) và phương án xử lý chống thấm tại từng điểm neo, vì mỗi lỗ khoan qua mái cũng là một điểm nguy cơ thấm nước nếu thi công không đúng kỹ thuật.

4. Hệ kẹp pin (clamp) cần có dữ liệu chịu lực gió giật riêng, không chỉ dựa vào chứng nhận của tấm pin

Clamp giữa và clamp biên là bộ phận trực tiếp giữ tấm pin trên khung. Chứng nhận IEC 61215 của tấm pin chỉ xác nhận tấm pin chịu được tải trọng cơ học trong điều kiện thử nghiệm tiêu chuẩn, không thay thế được dữ liệu riêng của hệ kẹp mà nhà thầu sử dụng. Nên yêu cầu nhà thầu cung cấp dữ liệu tải trọng cho phép của clamp (theo thử nghiệm của nhà sản xuất clamp) và xác nhận lực này đủ lớn hơn lực hút gió tính toán tại vị trí lắp, có hệ số an toàn dự phòng rõ ràng.

5. Đánh giá tải trọng kết cấu mái hiện hữu trước khi lắp, không phải sau khi lắp

Với các nhà máy xây dựng từ nhiều năm trước, mái và hệ kết cấu thép đỡ mái có thể đã xuống cấp hoặc chưa từng được thiết kế để chịu thêm tải trọng của hệ điện mặt trời. Bước đánh giá kết cấu mái hiện hữu (structural assessment) nên thực hiện trước khi ký hợp đồng lắp đặt, không phải chờ đến khi phát sinh vấn đề mới kiểm tra lại. Đây là bước tốn thêm thời gian khảo sát ban đầu, nhưng tránh được chi phí gia cường kết cấu phát sinh giữa dự án — hoặc tệ hơn, rủi ro an toàn công trình sau khi đã vận hành.

Điều khoản hợp đồng cần ghi rõ điều gì

Ngoài phần kỹ thuật, hợp đồng EPC nên quy định rõ ràng ai chịu trách nhiệm và chi phí khi khung giá đỡ hoặc điểm neo mái hư hỏng do gió bão trong thời hạn bảo hành — phân biệt rõ giữa trường hợp hư hỏng do lỗi thiết kế/thi công (trách nhiệm nhà thầu) và trường hợp vượt quá điều kiện gió thiết kế đã thỏa thuận ban đầu, ví dụ bão có cường độ vượt mức tính toán (thường thuộc phạm vi bảo hiểm công trình, không phải bảo hành EPC). Ghi rõ ranh giới này từ đầu giúp tránh tranh chấp kéo dài khi sự cố thực sự xảy ra.

Cách DOHA tiếp cận hạng mục kết cấu khung giá đỡ

Với vai trò tổng thầu EPC cho các nhà máy có vốn đầu tư nước ngoài, Đồng Hành Group tính toán kết cấu khung giá đỡ riêng theo vận tốc gió và điều kiện môi trường thực tế của từng vị trí dự án, thay vì áp dụng một bộ thông số chung. Phần đánh giá tải trọng kết cấu mái hiện hữu được thực hiện ở giai đoạn khảo sát trước khi chào giá, để chủ đầu tư thấy rõ chi phí gia cường (nếu có) ngay từ đầu, không phát sinh giữa dự án. Danh mục dịch vụ kỹ thuật và năng lực triển khai của DOHA được giới thiệu chi tiết tại trang dịch vụ và giới thiệu công ty.

Câu hỏi thường gặp

Nhà máy của tôi nằm ở khu vực ít bão, có cần quan tâm đến tải trọng gió không?
Vẫn cần, vì gió giật trong giông lốc cục bộ hoặc gió mùa mạnh cũng có thể vượt mức tải trọng thiết kế nếu bản tính kết cấu dùng thông số quá thấp để giảm giá. Yêu cầu bản tính kết cấu cụ thể vẫn là bước nên làm ở mọi khu vực, không chỉ vùng bão.

Chi phí gia cường kết cấu mái (nếu cần) có nằm trong đơn giá EPC ban đầu không?
Điều này nên được làm rõ ngay từ bước khảo sát và nêu rõ trong hợp đồng — là phạm vi cung cấp của nhà thầu hay là chi phí phát sinh thêm nếu đánh giá kết cấu phát hiện mái không đủ khả năng chịu tải. Đây là một trong những điểm chủ đầu tư nên hỏi thẳng trước khi ký, không nên để lại cho giai đoạn thi công.

Có nên yêu cầu nhà thầu cung cấp bản tính kết cấu bằng văn bản không?
Có. Bản tính kết cấu là tài liệu kỹ thuật nên được lưu trong hồ sơ hoàn công, phục vụ cho công tác bảo hành sau này cũng như yêu cầu của đơn vị bảo hiểm công trình (nếu có mua bảo hiểm). Một nhà thầu nghiêm túc sẽ không ngần ngại cung cấp tài liệu này khi được yêu cầu.

Nếu nhà máy của bạn đang chuẩn bị đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái, hoặc đã lắp đặt nhưng chưa chắc chắn về khả năng chịu gió bão của hệ khung hiện hữu, Đồng Hành Group sẵn sàng hỗ trợ khảo sát và đánh giá kỹ thuật trong 15-30 phút làm việc để xác định những điểm cần kiểm tra trước. Liên hệ tại trang liên hệ để đặt lịch khảo sát.