Khi một chủ đầu tư xem xét ký hợp đồng PPA (Power Purchase Agreement) cho hệ thống điện mặt trời áp mái, câu hỏi đầu tiên gần như luôn luôn là: “giá điện rẻ hơn EVN bao nhiêu phần trăm?”. Đây là câu hỏi đúng, nhưng chưa đủ. Một hợp đồng PPA thường kéo dài 15-20 năm — đủ dài để doanh nghiệp đổi chủ, đổi mô hình kinh doanh, hoặc đối mặt với thay đổi chính sách điện lực. Những điều khoản nằm ngoài mức giá tại thời điểm ký mới là nơi quyết định hợp đồng có còn thực sự có lợi ở năm thứ 10, năm thứ 15 hay không.

Bài viết này đi vào 4 nhóm điều khoản mà DOHA khuyến nghị doanh nghiệp rà soát kỹ trước khi đặt bút ký, dựa trên kinh nghiệm triển khai và đàm phán hợp đồng PPA điện mặt trời áp mái cho nhà máy.

1. Cơ chế điều chỉnh giá — không chỉ là con số chiết khấu tại thời điểm ký

Các hợp đồng PPA điện mặt trời áp mái hiện nay thường đưa ra mức giá điện chiết khấu khoảng 15-25% so với giá điện EVN áp dụng cho khách hàng tại thời điểm ký. Đây là con số dễ thuyết phục ban lãnh đạo phê duyệt — nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: mức chiết khấu đó được giữ nguyên trong suốt 15-20 năm, hay thay đổi theo một công thức nào đó?

Trong thực tế, hợp đồng PPA có thể dùng một trong ba cách tính giá: (1) giá cố định tuyệt đối theo từng năm, quy định sẵn trong bảng phụ lục giá; (2) giá điều chỉnh theo tỷ lệ phần trăm so với giá điện EVN hiện hành tại mỗi thời điểm; hoặc (3) giá điều chỉnh theo chỉ số lạm phát/CPI, độc lập với giá điện EVN. Mỗi cách tính dẫn đến kết quả rất khác nhau nếu giá điện EVN tăng mạnh (có lợi cho bên mua nếu PPA neo theo % chiết khấu) hoặc nếu Nhà nước điều chỉnh giảm giá điện cho một số đối tượng (có thể khiến mức chiết khấu ban đầu co lại theo thời gian).

Doanh nghiệp nên yêu cầu nhà đầu tư PPA trình bày công thức điều chỉnh giá bằng văn bản ngay trong hợp đồng, kèm ví dụ minh họa bằng số cho ít nhất ba kịch bản giá điện EVN (giữ nguyên, tăng, giảm), trước khi so sánh mức chiết khấu ban đầu giữa các nhà thầu.

2. Thời hạn hợp đồng và mốc chuyển giao quyền sở hữu hệ thống

Một trong những lợi ích thường được nhắc đến của mô hình PPA là: sau khi hợp đồng kết thúc (thường 15-20 năm), hệ thống điện mặt trời được bàn giao lại cho doanh nghiệp, và doanh nghiệp còn được sử dụng thêm miễn phí 5-10 năm nhờ tuổi thọ thiết kế của hệ thống pin PV thường đạt 25-30 năm.

Điều khoản này nghe hấp dẫn, nhưng “bàn giao” cần được định nghĩa rõ bằng tiêu chí kỹ thuật, không chỉ bằng một dòng chữ trong hợp đồng khung. Hệ thống bàn giao ở hiệu suất còn lại bao nhiêu phần trăm so với công suất danh định? Hồ sơ vận hành, lịch sử bảo trì, biên bản kiểm định có được chuyển giao đầy đủ không? Ai chịu trách nhiệm nếu phát hiện lỗi kỹ thuật ngay sau thời điểm bàn giao?

Để tránh tranh chấp ở năm thứ 15-20 — khi đội ngũ pháp lý và kỹ thuật ban đầu của cả hai bên có thể đã thay đổi hoàn toàn — nên đưa tiêu chí nghiệm thu bàn giao (performance ratio tối thiểu, biên bản kiểm định độc lập) vào một phụ lục kỹ thuật riêng, ký kèm hợp đồng chính ngay từ đầu, tách biệt với điều khoản giá.

3. Đấu nối lưới và bán điện dư — cập nhật theo Nghị định 243/2026

Nghị định 243/2026/NĐ-CP (ban hành 26/6/2026) nâng tỷ lệ điện dư từ hệ thống áp mái được phép bán lên lưới quốc gia từ 20% lên tối đa 50% tổng sản lượng phát, áp dụng đến hết năm 2030. Đây là thay đổi chính sách lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến phần doanh thu hoặc bù trừ từ sản lượng điện dư trong các hợp đồng PPA có yếu tố bán điện dư lên lưới.

Vấn đề đặt ra cho các hợp đồng PPA đã ký trước ngày nghị định có hiệu lực: nếu hợp đồng ghi cứng tỷ lệ 20% theo quy định cũ mà không có điều khoản tự động cập nhật theo pháp luật hiện hành, doanh nghiệp có thể bỏ lỡ phần lợi ích tăng thêm từ tỷ lệ 50% mới, trừ khi hai bên ký phụ lục sửa đổi.

Với hợp đồng PPA mới, doanh nghiệp nên yêu cầu điều khoản ghi rõ: tỷ lệ điện dư được bán hoặc bù trừ áp dụng “theo quy định pháp luật hiện hành tại từng thời điểm”, kèm cam kết của nhà đầu tư trong việc cập nhật phụ lục khi chính sách thay đổi — thay vì để ngỏ, dễ phát sinh tranh cãi về việc bên nào được hưởng phần lợi ích tăng thêm.

4. Chấm dứt hợp đồng sớm và chuyển nhượng khi doanh nghiệp đổi chủ

Hợp đồng PPA kéo dài 15-20 năm — đủ thời gian để một nhà máy đổi chủ sở hữu, sáp nhập, hoặc tái cấu trúc. Nếu hợp đồng PPA không có điều khoản chuyển nhượng (assignment) rõ ràng, bên mua nhà máy trong một thương vụ M&A có thể phải đàm phán lại toàn bộ hợp đồng từ đầu, hoặc phát sinh chi phí ngoài dự tính khi định giá thương vụ.

Tương tự, nếu doanh nghiệp muốn hoặc buộc phải chấm dứt hợp đồng trước thời hạn (ngừng sản xuất, thay đổi mặt bằng nhà máy), công thức tính phí bồi thường cần được quy định minh bạch ngay trong hợp đồng — dựa trên giá trị còn lại của hệ thống và phần vốn đầu tư chưa thu hồi của bên bán điện, không phải một mức phạt áp đặt một chiều.

Hai điều khoản này thường bị xem là “trường hợp hiếm xảy ra” nên dễ bị bỏ qua khi đàm phán — nhưng chính vì xác suất xảy ra trong 15-20 năm không hề nhỏ, đây là nơi một hợp đồng PPA được soạn thảo cẩn thận sẽ khác biệt rõ với một hợp đồng mẫu soạn vội.

Bảng tra nhanh trước khi ký

Giá rẻ là điểm khởi đầu, không phải điểm kết thúc của việc đàm phán

Bốn nhóm điều khoản trên không làm giảm giá trị của mô hình PPA — đây vẫn là lựa chọn phù hợp cho doanh nghiệp muốn tiết kiệm chi phí điện mà không cần bỏ vốn đầu tư ban đầu. Nhưng để mức chiết khấu 15-25% ban đầu thực sự được duy trì trong suốt 15-20 năm, hợp đồng cần được rà soát bởi người hiểu đồng thời kỹ thuật vận hành hệ thống và cấu trúc pháp lý dự án năng lượng, không chỉ nhìn vào con số trên tờ trình phê duyệt.

DOHA đồng hành với doanh nghiệp từ giai đoạn đàm phán hợp đồng PPA đến vận hành và bàn giao hệ thống, hỗ trợ rà soát các điều khoản nêu trên trước khi ký. Tham khảo thêm năng lực triển khai dự án của DOHA tại trang dịch vụ hoặc tìm hiểu về công ty tại trang giới thiệu.

Doanh nghiệp đang cân nhắc hoặc đã có sẵn một bản hợp đồng PPA cần rà soát? Đặt lịch khảo sát và tư vấn nhanh 15-30 phút với kỹ sư dự án của DOHA tại trang liên hệ — trước khi đặt bút ký cho 15-20 năm tiếp theo.

Lưu ý: các số liệu về mức chiết khấu, thời hạn hợp đồng và quy định pháp luật nêu trong bài mang tính tham khảo, áp dụng theo điều kiện cụ thể của từng dự án và văn bản pháp luật hiện hành tại thời điểm ký. Doanh nghiệp vui lòng liên hệ DOHA để được tư vấn và nhận bản hợp đồng, báo giá chi tiết phù hợp với dự án của mình.