Một nhà máy sản xuất linh kiện điện tử trong khu công nghiệp vận hành ba ca liên tục, tải tiêu thụ điện ổn định quanh năm chứ không có “giờ nghỉ” như văn phòng. Một trung tâm dữ liệu còn khắc nghiệt hơn: tải nền gần như không đổi 24/7, bất kỳ gián đoạn nguồn điện nào cũng kéo theo rủi ro vận hành lớn hơn chi phí điện. Với quy mô tiêu thụ đó, một hệ thống điện mặt trời áp mái tự dùng — dù tối ưu đến đâu — cũng khó đáp ứng đủ phần trăm nhu cầu, vì diện tích mái có hạn còn tải thì không ngừng tăng. Đây chính là khoảng trống mà cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) được thiết kế để lấp vào, và Nghị định 243/2026/NĐ-CP vừa mở rộng đáng kể nhóm khách hàng được tham gia.

DPPA khác gì PPA áp mái truyền thống?

PPA áp mái mà DOHA đã trình bày trong các bài trước (cơ chế giá, mốc chuyển giao sở hữu, nghĩa vụ bảo hành…) là mô hình một-một: nhà đầu tư lắp hệ thống trên mái nhà máy, bán điện trực tiếp cho chính nhà máy đó qua đường dây nội bộ, tỷ lệ điện dư mới đẩy lên lưới quốc gia. DPPA (Direct Power Purchase Agreement) vận hành ở quy mô khác: bên bán là một nhà máy điện (có thể đặt cách xa bên mua), bên mua là tổ chức tiêu thụ điện lớn, giao dịch được thực hiện qua lưới điện quốc gia hoặc đường dây riêng, dưới sự điều phối của đơn vị vận hành hệ thống điện. Nói ngắn gọn: PPA áp mái giải quyết bài toán “tự dùng tại chỗ”, còn DPPA giải quyết bài toán “mua điện sạch với số lượng lớn, không phụ thuộc diện tích mái”.

Nghị định 243/2026 mở rộng đối tượng tham gia DPPA

Trước Nghị định 243/2026, cơ chế DPPA chủ yếu phục vụ các khách hàng công nghiệp sản xuất lớn mua điện trực tiếp từ nhà máy năng lượng tái tạo. Nghị định mới (ban hành 26/6/2026, sửa đổi các Nghị định 57/2025 và 58/2025) bổ sung ba nhóm đối tượng đáng chú ý: đơn vị bán lẻ điện hoạt động trong khu công nghiệp, trung tâm dữ liệu, và trạm sạc xe điện. Đây không phải là chi tiết kỹ thuật nhỏ — nó phản ánh đúng định hướng rà soát Quy hoạch điện VIII năm 2026 (Quyết định 768/QĐ-TTg): hệ thống điện Việt Nam đang phải tính toán lại cho một lớp phụ tải mới, chạy liên tục 24/7, xuất phát từ trung tâm dữ liệu, công nghiệp bán dẫn và điện khí hóa giao thông. Ba nhóm khách hàng mới của DPPA chính là đại diện rõ nhất của lớp phụ tải đó.

Hợp đồng DPPA đầu tiên tại Việt Nam: tín hiệu khả thi, không phải lời hứa suông

Hợp đồng DPPA đầu tiên được ký giữa Samsung Electronics Việt Nam và Nhà máy Điện mặt trời Đức Huệ 2 là mốc quan trọng để đánh giá: cơ chế này không còn nằm trên giấy. Với một tập đoàn có yêu cầu khắt khe về minh bạch chuỗi cung ứng năng lượng và các cam kết RE100/ESG với tập đoàn mẹ, việc Samsung chấp nhận đi qua toàn bộ quy trình pháp lý, đấu nối, đo đếm của DPPA tại Việt Nam cho thấy mô hình này đã đủ chín để triển khai thực tế — dù vẫn còn những điểm nghẽn cần doanh nghiệp đi sau lường trước.

Những vướng mắc thực tế cần đưa vào điều khoản hợp đồng trước khi ký

Khác với PPA áp mái — nơi DOHA đã có thể nêu rõ biên độ chiết khấu so với giá EVN hiện hành — giá trong hợp đồng DPPA được đàm phán trực tiếp giữa hai bên theo từng trường hợp, không có một khung chiết khấu chung công bố sẵn. Vì vậy điều khoản về cơ chế giá (giá cố định, giá điều chỉnh theo biến động nhiên liệu/thị trường, hay giá theo khung giờ) cần được quy định rõ ngay từ đầu, tránh để ngỏ cho giai đoạn vận hành.

Bên cạnh giá, ba vướng mắc được giới chuyên môn ghi nhận nhất quán là: thủ tục đấu nối, đo đếm và thanh toán giữa nhiều bên (đơn vị phát, đơn vị truyền tải/phân phối, bên mua) còn phức tạp hơn một hợp đồng PPA một-một; hạ tầng lưới truyền tải và phân phối tại nhiều khu vực chưa đồng bộ với tốc độ phát triển các dự án năng lượng tái tạo; và thị trường bổ trợ — pin lưu trữ (BESS), điều chỉnh phụ tải, nhà máy điện ảo (VPP) — vẫn đang ở giai đoạn đầu, nên bên mua khó có công cụ hợp đồng để yêu cầu “bảo đảm sản lượng” chặt chẽ như khi mua điện từ lưới quốc gia truyền thống.

Với một trung tâm dữ liệu hay nhà máy ba ca, khoảng trống về bảo đảm sản lượng này không phải là chi tiết có thể bỏ qua: gián đoạn nguồn trong vài giờ có thể gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với chênh lệch giá điện trong cả năm. Bốn điều khoản sau nên được đưa vào bàn đàm phán ngay từ vòng thương lượng đầu tiên, trước khi DOHA hay bất kỳ đơn vị tư vấn nào bắt đầu tính toán hiệu quả tài chính của hợp đồng.

Cơ chế giá và kỳ điều chỉnh

Quy định rõ giá áp dụng trong bao lâu, điều kiện và công thức điều chỉnh (nếu có), và bên nào chịu rủi ro khi chi phí vận hành lưới thay đổi theo chính sách mới.

Trách nhiệm đấu nối, đo đếm và thanh toán

Xác định rõ bên nào đứng ra làm việc với đơn vị truyền tải/phân phối, chi phí nâng cấp đấu nối (nếu cần) do ai chịu, và cơ chế đối soát số liệu đo đếm giữa các bên để tránh tranh chấp thanh toán sau này.

Bảo đảm sản lượng và vai trò của BESS

Vì năng lượng tái tạo phụ thuộc thời tiết, hợp đồng cần nêu rõ mức sản lượng tối thiểu được bảo đảm (nếu có) và cơ chế bù khi thiếu hụt — đây là lý do nhiều khách hàng DPPA quy mô lớn kết hợp thêm BESS ngay trong thiết kế hệ thống, thay vì xử lý khi đã vận hành.

Thời hạn hợp đồng và quyền chuyển nhượng

Thời hạn DPPA thường kéo dài nhiều năm; cần quy định rõ điều kiện chấm dứt sớm, quyền chuyển nhượng hợp đồng khi có thay đổi sở hữu (M&A) ở một trong hai bên — tình huống không hiếm với các khách hàng là tập đoàn đa quốc gia hoặc nhà máy điện được mua bán giữa các quỹ đầu tư.

DOHA hỗ trợ ở đâu trong hành trình DPPA?

DOHA không tham gia với vai trò bên bán điện trong DPPA, nhưng đồng hành cùng doanh nghiệp ở hai lớp việc mà cơ chế mới này thực sự cần: đánh giá tính khả thi kỹ thuật và pháp lý của phương án DPPA so với các phương án khác (PPA áp mái, tự đầu tư, mua điện từ lưới), và thiết kế giải pháp BESS kết hợp để tăng mức bảo đảm sản lượng khi hợp đồng DPPA đã ký. Các số liệu tài chính cụ thể của từng phương án (chiết khấu, thời gian hoàn vốn) phụ thuộc vào đặc điểm tải thực tế và điều kiện đàm phán của từng khách hàng — DOHA không đưa ra con số chung cho tất cả, mà xây dựng mô hình tính toán riêng sau buổi khảo sát.

Câu hỏi thường gặp từ góc nhìn CFO

DPPA có bắt buộc đầu tư hạ tầng lưới riêng không? Không nhất thiết — Nghị định cho phép giao dịch qua lưới điện quốc gia hiện hữu, nhưng một số trường hợp vẫn cần đường dây riêng tùy vị trí và thỏa thuận với đơn vị truyền tải.

Doanh nghiệp nhỏ hơn Samsung có tham gia được không? Về nguyên tắc có, miễn thuộc nhóm đối tượng Nghị định 243/2026 cho phép (bao gồm đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp, trung tâm dữ liệu, trạm sạc xe điện); quy mô hợp đồng và thời gian triển khai thủ tục sẽ khác nhau theo từng dự án.

DPPA và PPA áp mái có thể làm đồng thời không? Có — nhiều doanh nghiệp dùng PPA áp mái để tự dùng phần tải nền, kết hợp DPPA hoặc BESS để xử lý phần tải còn thiếu, đây là hướng DOHA thường đề xuất khi khảo sát cho thấy mái không đủ công suất.

Nếu nhà máy hoặc trung tâm dữ liệu của bạn đang cân nhắc giữa PPA áp mái, DPPA hoặc phương án kết hợp BESS, đội ngũ kỹ thuật của DOHA có thể hỗ trợ khảo sát và so sánh phương án trong một buổi làm việc ngắn 15-30 phút. Tìm hiểu thêm về năng lực triển khai của DOHA tại trang dịch vụ, hoặc xem thêm về đội ngũ tại giới thiệu công ty. Để đặt lịch khảo sát, vui lòng liên hệ qua trang liên hệ của DOHA.