Trong hai năm gần đây, số vụ cháy hệ thống pin lưu trữ điện (BESS) được ghi nhận trên thế giới – từ các trang trại năng lượng quy mô lớn ở Mỹ, Hàn Quốc đến một số dự án thương mại ở châu Âu – đã khiến không ít chủ đầu tư Việt Nam dè dặt hơn khi được tư vấn lắp thêm BESS cho hệ thống điện mặt trời áp mái. Câu hỏi phổ biến nhất mà Đồng Hành Group (DOHA) nhận được không còn là “BESS có đáng đầu tư không”, mà là “làm sao biết hệ thống mình sắp lắp có an toàn thật hay chỉ an toàn trên hồ sơ chào giá”.

Đây là câu hỏi đúng hướng. Vì bản chất rủi ro của BESS không nằm ở việc cell pin “tốt hay xấu” như nhiều người vẫn nghĩ, mà nằm ở lớp hệ thống kiểm soát bọc quanh những cell pin đó.

An toàn BESS nằm ở hệ thống kiểm soát, không chỉ ở cell pin

Một hệ thống BESS công nghiệp có ba lớp chính: cell/module pin, PCS (Power Conversion System – bộ biến đổi công suất) và BMS (Battery Management System – hệ thống quản lý pin), vận hành dưới sự điều phối của EMS (Energy Management System). BMS giám sát điện áp, dòng điện và nhiệt độ của từng cell theo thời gian thực, tự động cắt mạch hoặc giảm tải khi phát hiện thông số vượt ngưỡng an toàn – đây chính là lớp phòng vệ đầu tiên trước hiện tượng thoát nhiệt mất kiểm soát (thermal runaway), nguyên nhân phổ biến nhất gây cháy BESS. PCS chịu trách nhiệm chuyển đổi và điều hoà dòng sạc/xả giữa pin với lưới điện hoặc hệ thống điện mặt trời, đồng thời cô lập sự cố phía AC hoặc DC khi cần.

Hệ quả thực tế: hai hệ thống BESS cùng dung lượng kWh, cùng loại cell pin, nhưng khác nhà cung cấp BMS/PCS, có thể có mức độ an toàn vận hành hoàn toàn khác nhau. Nếu chủ đầu tư chỉ so sánh giá theo đơn vị đồng/kWh mà không yêu cầu datasheet riêng của BMS và PCS, phần chào giá rẻ hơn rất có thể đang cắt giảm đúng ở lớp quyết định an toàn. Đây là điều DOHA luôn khuyến nghị đưa vào bước đánh giá hồ sơ kỹ thuật trước khi so sánh giá, không phải sau.

Ba lớp tiêu chuẩn quốc tế nên yêu cầu nhà thầu đáp ứng

Việt Nam hiện chưa ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) riêng cho an toàn BESS quy mô nhà máy hoặc thương mại. Thông tư 62/2025/TT-BCT ban hành cuối năm 2025 chỉ quy định khung giá dịch vụ phát điện cho BESS độc lập (từ 10MW, đấu nối từ cấp 110kV), không phải tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật, và cũng không áp dụng cho phần lớn hệ thống BESS kết hợp điện mặt trời áp mái quy mô nhà máy mà DOHA thường triển khai. Trong lúc chờ khung quy chuẩn trong nước đầy đủ hơn, ba tiêu chuẩn quốc tế dưới đây là cơ sở thực tế nhất để đưa vào điều khoản hợp đồng EPC:

Ba tiêu chuẩn này bổ sung cho nhau theo đúng ba lớp vừa nêu ở phần trên: IEC 62619 chứng nhận bản thân cell pin, UL 9540A chứng nhận cách hệ thống phản ứng khi một cell gặp sự cố, còn NFPA 855 chứng nhận công trình lắp đặt có đủ điều kiện kiểm soát hậu quả nếu sự cố vẫn xảy ra. Thiếu một trong ba lớp, hồ sơ “đạt chuẩn quốc tế” mà nhà thầu đưa ra vẫn chưa đầy đủ.

Phân biệt khung giá và khung an toàn – tránh nhầm giữa hai việc khác nhau

Nhiều chủ đầu tư nhầm lẫn giữa việc dự án “có thuộc khung giá Thông tư 62/2025” với việc dự án “có an toàn hay không”. Đây là hai vấn đề hoàn toàn tách biệt. Thông tư 62/2025 chỉ quyết định cách tính giá dịch vụ phát điện cho BESS độc lập quy mô lớn; theo thông tin hiện có, các cấu hình BESS kết hợp năng lượng tái tạo quy mô nhỏ hơn được dẫn chiếu sang văn bản điều chỉnh giá khác. Vì khung pháp lý này còn đang được hoàn thiện và có thể cập nhật, DOHA khuyến nghị nhà đầu tư rà lại văn bản hiện hành tại đúng thời điểm ký hợp đồng, thay vì dựa vào thông tin từ vài tháng trước. Yêu cầu an toàn kỹ thuật (IEC 62619, UL 9540A, NFPA 855) thì áp dụng cho mọi quy mô BESS, không phân biệt dự án có thuộc khung giá nào hay không.

Phạm vi hợp đồng EPC cần ghi rõ – đừng để “ngầm hiểu”

Một hợp đồng EPC BESS đầy đủ cần nêu rõ ai cung cấp và lắp đặt từng phần: PCS, battery rack và BMS, EMS tích hợp với biến tần điện mặt trời hiện có, container hoặc cabinet chứa pin, hệ thống thông gió/điều hoà giữ nhiệt độ vận hành ổn định, hệ thống phát hiện khí và cảnh báo cháy, cùng tủ điện đấu nối vào lưới nội bộ nhà máy. Một điểm hay bị bỏ sót trong hồ sơ chào giá: hệ thống phòng cháy chữa cháy (PCCC) của khu vực đặt BESS do nhà thầu BESS cung cấp, hay do nhà thầu PCCC tổng thể của công trình đảm nhiệm và nhà thầu BESS chỉ tích hợp tín hiệu cảnh báo. Ghi rõ ngay trong hợp đồng ai chịu trách nhiệm phần này sẽ tránh được tranh chấp tốn kém hơn nhiều so với vài dòng bổ sung vào phạm vi công việc.

Testing, nghiệm thu và thủ tục đấu nối

Trước khi xuất hàng, hệ thống PCS và BMS cần trải qua thử nghiệm xuất xưởng (FAT) tại nhà máy sản xuất. Tại công trình, bước nghiệm thu hiện trường (SAT) kiểm tra lại giao tiếp giữa EMS, BMS và PCS, thử bảo vệ relay, và chạy thử các kịch bản sạc/xả thực tế trước khi đấu nối chính thức vào lưới nội bộ. Nếu nhà máy có kế hoạch bán phần điện dư lên lưới quốc gia theo cơ chế mới của Nghị định 243/2026 (tỷ lệ bán điện dư được nâng lên tối đa 50% sản lượng phát), cần làm thêm thủ tục đo đếm hai chiều với đơn vị phân phối điện khu vực – bước này nên được lên kế hoạch cùng lúc với thiết kế hệ thống BESS, không phải chờ đến khi lắp xong mới xin.

Bảo hành, trách nhiệm sự cố và hiệu quả tài chính – những câu hỏi chủ đầu tư nên hỏi thẳng

Pack pin, PCS và BMS thường có thời hạn bảo hành khác nhau từ các hãng khác nhau, và điều khoản cụ thể thay đổi theo từng dòng thiết bị DOHA đang phân phối tại từng thời điểm. Vì vậy, thay vì chốt số năm bảo hành theo trí nhớ từ dự án khác, chủ đầu tư nên yêu cầu nhà thầu cung cấp bảng điều khoản bảo hành hiện hành theo đúng model thiết bị sẽ lắp, kèm xác nhận ai chịu chi phí nhân công khi thay thế trong thời hạn bảo hành, và phụ tùng thay thế (đặc biệt là module BMS) có sẵn tại Việt Nam hay phải đặt hàng từ hãng.

Nếu pin xảy ra sự cố cháy, ai chịu trách nhiệm? Điều này phụ thuộc vào nguyên nhân: lỗi sản xuất cell pin thuộc trách nhiệm nhà sản xuất pin, lỗi thiết kế/lắp đặt hệ thống thuộc trách nhiệm nhà thầu EPC, còn lỗi vận hành sai quy trình thuộc trách nhiệm đơn vị vận hành. Vì ba trách nhiệm này dễ chồng lấn khi xảy ra sự cố thực tế, hợp đồng EPC nên quy định rõ ràng ngay từ đầu, và chủ đầu tư nên hỏi thêm về bảo hiểm cháy nổ riêng cho khu vực đặt BESS – một hạng mục nhiều nhà máy đã có bảo hiểm tài sản chung nhưng chưa cập nhật cho rủi ro đặc thù của pin lưu trữ.

Pin LFP (Lithium Iron Phosphate) có an toàn hơn NMC không? Về đặc tính hoá học, LFP có nhiệt độ khởi phát thoát nhiệt mất kiểm soát cao hơn NMC, nên được xem là lựa chọn ổn định hơn cho ứng dụng lưu trữ cố định – đây là lý do phần lớn BESS công nghiệp hiện nay dùng cell LFP. Tuy vậy, đặc tính hoá học cell chỉ là một trong ba lớp an toàn đã nêu ở trên; một hệ thống dùng cell LFP nhưng BMS kém vẫn có thể gặp sự cố.

Về hiệu quả tài chính, giá trị của BESS thường đến từ một hoặc kết hợp ba mục đích: cắt giảm công suất đỉnh (peak shaving) để giảm chi phí theo biểu giá công suất, chênh lệch giá điện giữa giờ thấp điểm và cao điểm (arbitrage), và dự phòng cấp điện khi mất lưới (backup) cho các phụ tải quan trọng. Mức tiết kiệm cụ thể phụ thuộc vào biểu đồ phụ tải thực tế và biểu giá điện áp dụng của từng nhà máy, nên DOHA luôn tính toán riêng cho từng hồ sơ thay vì đưa ra một con số chung – chủ đầu tư quan tâm có thể gửi dữ liệu phụ tải để nhận bảng tính tham khảo cụ thể.

Năng lực triển khai của DOHA

Đồng Hành Group triển khai BESS theo đúng nguyên tắc nêu trên: làm rõ phạm vi cung cấp – lắp đặt ngay từ hồ sơ chào giá, lựa chọn thiết bị PCS/BMS có chứng nhận quốc tế phù hợp với quy mô dự án, và đồng hành qua các bước FAT, SAT, nghiệm thu đấu nối. Đội ngũ kỹ thuật của DOHA cũng theo dõi sát các văn bản hướng dẫn mới về khung giá và cơ chế bán điện dư, để tư vấn đúng cho từng thời điểm chủ đầu tư ký hợp đồng.

Nếu nhà máy của bạn đang cân nhắc lắp BESS mới hoặc muốn rà soát lại hồ sơ kỹ thuật của một chào giá đã nhận, DOHA sẵn sàng hỗ trợ buổi khảo sát và tư vấn kỹ thuật ngắn (15-30 phút) để chỉ ra đúng những điểm cần làm rõ trước khi ký. Tham khảo thêm năng lực triển khai dự án của Đồng Hành Group tại trang Giới thiệu, các dịch vụ liên quan tại trang Dịch vụ, hoặc để lại thông tin tại trang Liên hệ để được kỹ sư DOHA phản hồi trực tiếp.