Nhiều nhà máy đã lắp đặt điện mặt trời áp mái trong vài năm gần đây, nhưng phần lớn chọn quy mô “an toàn” — chỉ đủ cho nhu cầu tự dùng, không dám phủ kín diện tích mái còn trống. Lý do không phải vì thiếu vốn hay thiếu mái, mà vì quy định cũ giới hạn lượng điện dư được phép bán lên lưới quốc gia ở mức 20% tổng sản lượng phát. Phần công suất vượt ngưỡng đó, nếu lắp thêm, gần như không tạo ra dòng tiền — bài toán tài chính vì vậy kém hấp dẫn hơn nhiều so với tiềm năng mái thực tế. Quy định vừa thay đổi, và đây là thời điểm đáng để doanh nghiệp tính lại bài toán quy mô.

Nghị định 243/2026/NĐ-CP thay đổi điều gì?

Ngày 26/6/2026, Nghị định 243/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, sửa đổi Nghị định 57/2025/NĐ-CP và 58/2025/NĐ-CP về cơ chế phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu. Thay đổi lớn nhất trong nghị định: tỷ lệ điện dư được phép bán lên lưới điện quốc gia được nâng từ 20% lên tối đa 50% tổng sản lượng phát, áp dụng đến hết năm 2030. Sau mốc này, bên mua và bên bán có thể đàm phán tỷ lệ vượt 50% nếu hạ tầng lưới điện khu vực đáp ứng được.

Đối tượng áp dụng cũng được mở rộng đáng kể so với trước: không chỉ hộ gia đình, mà cả hệ thống đấu nối lưới hạ áp của doanh nghiệp, tài sản công, khu vực miền núi – biên giới – hải đảo. Một điểm đáng chú ý với các nhà máy đang cân nhắc đầu tư BESS: điện dư từ hệ thống pin lưu trữ được sạc bằng điện mặt trời áp mái cũng được tính vào cơ chế bán điện dư này — tức là BESS không chỉ giúp dịch chuyển phụ tải, mà còn có thể tham gia trực tiếp vào phần công suất được phép bán lên lưới.

Vì sao đây là tin đáng để nhà máy tính lại bài toán đầu tư?

Trong các đợt khảo sát trước đây, khi tư vấn quy mô hệ thống cho khách hàng, DOHA thường phải khuyến nghị chọn công suất lắp đặt sát với nhu cầu tiêu thụ ban ngày thực tế — vì phần điện dư vượt 20% coi như bị bỏ phí hoặc phải cắt giảm phát (curtailment). Với trần mới 50%, dư địa để lắp kín mái nhà xưởng — kể cả với những nhà máy có đặc thù tiêu thụ điện thấp hơn công suất mái tiềm năng, ví dụ vận hành nhiều ca đêm hoặc giảm tải cuối tuần — đã rộng hơn đáng kể.

Đây cũng là lý do nên cân nhắc kết hợp hệ thống BESS ngay từ giai đoạn thiết kế: sạc phần điện dư vào ban ngày, xả ra vào giờ cao điểm hoặc ca tối, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cơ chế bán lên lưới — vốn vẫn còn một số điểm chưa rõ ràng như trình bày ở phần dưới.

Điểm cần thận trọng: quy định chưa nêu rõ giá mua điện dư

Nghị định 243 mở rộng room bán điện dư, nhưng chưa quy định cụ thể mức giá mua điện dư (đồng/kWh) áp dụng riêng cho doanh nghiệp/nhà máy — văn bản hiện hành cũng chưa phân biệt rõ giá mua giữa nhóm hộ gia đình và nhóm doanh nghiệp. Phần này cần chờ thông tư hướng dẫn chi tiết từ Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Vì vậy, ở giai đoạn hiện tại, DOHA khuyến nghị khách hàng xem khoản thu từ bán điện dư là nguồn thu bổ sung có điều kiện, không phải nguồn thu chính trong bài toán tài chính dự án. Nguồn thu chính và chắc chắn hơn vẫn nên đến từ phần điện tự dùng — tức khoản tiết kiệm chi phí mua điện EVN hằng tháng, vốn không phụ thuộc vào văn bản hướng dẫn nào sắp ban hành.

Một cánh cửa khác: DPPA mở rộng đối tượng tham gia

Cùng đợt sửa đổi, Nghị định 243 cũng mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) — bổ sung đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp, cùng nhóm khách hàng mới như trung tâm dữ liệu và trạm sạc xe điện. Hợp đồng DPPA đầu tiên tại Việt Nam đã được ký kết, giữa Samsung Electronics Việt Nam và một nhà máy điện mặt trời. Với doanh nghiệp trong khu công nghiệp, đây là thêm một lựa chọn bên cạnh mô hình áp mái tự dùng truyền thống — có thể kết hợp cả hai theo từng giai đoạn phát triển, thay vì phải chọn một trong hai ngay từ đầu.

Doanh nghiệp nên làm gì lúc này?

Với những hệ thống đang trong giai đoạn thiết kế hoặc chưa đấu nối, đây là thời điểm hợp lý để khảo sát lại quy mô — thay vì thiết kế theo trần cũ 20% rồi phải xin điều chỉnh sau. Với hệ thống đã vận hành theo thỏa thuận đấu nối cũ, doanh nghiệp cần làm việc lại với đơn vị điện lực địa phương để cập nhật theo quy định mới — đây là một thủ tục hành chính cụ thể theo từng địa bàn, nên trao đổi trực tiếp để được hướng dẫn đúng quy trình.

Câu hỏi thường gặp từ góc nhìn chủ đầu tư

Hệ thống đã lắp trước Nghị định 243 có tự động được áp trần 50% mới không?
Không tự động. Nghị định thay đổi khung tỷ lệ cho phép, nhưng việc áp dụng vào từng hệ thống cụ thể vẫn gắn với thỏa thuận đấu nối đã ký với đơn vị điện lực địa phương. Hệ thống cũ cần làm việc lại để cập nhật thỏa thuận theo quy định mới.

Giá mua điện dư hiện nay là bao nhiêu?
Nghị định chưa quy định mức giá cụ thể cho nhóm doanh nghiệp/nhà máy. DOHA sẽ cập nhật ngay khi Bộ Công Thương/EVN ban hành thông tư hướng dẫn chính thức.

Có bắt buộc lắp BESS để tận dụng trần 50% mới không?
Không bắt buộc. Nhưng BESS giúp chủ động giữ lại phần điện dư để dùng vào giờ cao điểm hoặc ca tối, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cơ chế bán lên lưới đang chờ hướng dẫn về giá.

Doanh nghiệp trong khu công nghiệp có áp dụng được cơ chế này không?
Có. Đối tượng áp dụng đã mở rộng, bao gồm hệ thống đấu nối lưới hạ áp của doanh nghiệp, không chỉ hộ gia đình như quy định trước đây. Doanh nghiệp trong khu công nghiệp cũng có thể cân nhắc thêm mô hình DPPA vừa được mở rộng đối tượng tham gia.

Bước tiếp theo

Đội ngũ kỹ thuật DOHA cập nhật Nghị định 243/2026 và các văn bản hướng dẫn liên quan để tính lại phương án quy mô hệ thống phù hợp với từng mái nhà xưởng cụ thể — không áp dụng một công thức chung cho mọi nhà máy. Quý doanh nghiệp có thể đặt lịch khảo sát 15-30 phút cùng kỹ sư DOHA để được tính toán lại quy mô hệ thống điện mặt trời áp mái theo quy định mới, hoặc tìm hiểu thêm về các dịch vụ EPC, PPA và BESS của Đồng Hành Group tại trang giới thiệu công ty.